Najważniejsze zasady przy kontroli trzeźwości przez ochronę
- Sam pracownik ochrony nie ma ogólnego uprawnienia do badania dowolnej osoby alkomatem.
- Legalność zależy od podstawy: procedury pracodawcy, regulaminu obiektu albo szczególnych przepisów dla danego miejsca.
- W miejscu pracy kontrolę wprowadza pracodawca, a urządzenie musi mieć ważną kalibrację lub wzorcowanie.
- Przy niektórych obiektach, na przykład w sądzie, ochrona może użyć testera zwykle za zgodą osoby badanej.
- Przy odmowie ochroniarz najczęściej nie może wymusić badania, ale może odmówić wejścia, odsunąć od czynności albo wezwać Policję.
- Wynik alkomatu bywa początkiem procedury, a nie jej końcem, zwłaszcza gdy ktoś kwestionuje odczyt.
Czy pracownik ochrony może badać alkomatem
Krótka odpowiedź brzmi: nie, nie zawsze. Sam fakt, że ktoś pracuje w ochronie, nie daje mu ogólnej kompetencji do badania każdej osoby, która wchodzi do obiektu albo przebywa na terenie zakładu. Taka możliwość pojawia się dopiero wtedy, gdy istnieje konkretna podstawa prawna: procedura pracodawcy, regulamin obiektu albo szczególne przepisy dotyczące danego miejsca.Ja rozdzielam tu trzy zupełnie różne sytuacje: kontrolę pracownika objętego formalną procedurą, kontrolę osoby z zewnątrz oraz kontrolę w obiekcie o podwyższonym reżimie, gdzie regulamin wprost daje ochronie określone uprawnienia. To rozróżnienie robi całą różnicę, bo od niego zależy, czy alkomat jest legalnym narzędziem, czy tylko próbą wywarcia presji.
W praktyce najważniejsze pytanie nie brzmi więc „czy ochroniarz ma alkomat”, tylko: na jakiej podstawie chce go użyć i wobec kogo. Od tego zaczyna się poprawna ocena całej sytuacji, a dalej przechodzę już do miejsca pracy i obiektów, w których zasady są konkretnie opisane.
Jak to wygląda w miejscu pracy
Jeżeli chodzi o pracownika zatrudnionego w firmie, kontrola trzeźwości jest możliwa wtedy, gdy wprowadzi ją pracodawca. Kodeks pracy pozwala na to tylko wtedy, gdy jest to niezbędne dla ochrony życia, zdrowia albo mienia. Jak wyjaśnia Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, jeśli pracownik nie jest objęty taką procedurą, pracodawca nie może samodzielnie badać go alkomatem.Żeby taka kontrola była legalna, muszą się zgadzać konkretne warunki:
- kontrola ma służyć ochronie życia, zdrowia lub mienia,
- zasady trzeba opisać w układzie zbiorowym pracy, regulaminie pracy albo obwieszczeniu,
- pracowników trzeba poinformować o kontroli co najmniej 2 tygodnie wcześniej,
- badanie wykonuje się urządzeniem z ważnym dokumentem kalibracji lub wzorcowania,
- wynik i dane trzeba przetwarzać tylko w zakresie niezbędnym do celu kontroli.
W praktyce ochroniarz może więc działać jako osoba wyznaczona przez pracodawcę do przeprowadzenia pomiaru, ale nie dlatego, że „ma mundur”, tylko dlatego, że pracodawca wprowadził procedurę i powierzył mu wykonanie czynności. To ważne rozróżnienie, bo sama umowa z firmą ochroniarską nie tworzy jeszcze prawa do badania każdego pracownika.
Jeśli wynik wskaże obecność alkoholu, pracodawca nie dopuszcza pracownika do pracy. Przy odczycie spornym albo granicznym sens ma dalsze potwierdzenie, zwykle z udziałem Policji. Z tego miejsca już tylko krok do sytuacji, w której kontrola dotyczy nie pracownika, lecz osoby wchodzącej do obiektu.
W jakich sytuacjach ochrona może użyć alkomatu, a w jakich nie
| Sytuacja | Czy badanie jest możliwe | Co decyduje | Co przy odmowie |
|---|---|---|---|
| Pracownik objęty kontrolą trzeźwości | Tak | Procedura pracodawcy i upoważnienie do kontroli | Ochrona lub pracodawca może wezwać Policję i nie dopuścić do pracy |
| Osoba wchodząca do sądu lub innego obiektu z regulaminem | Często tak, ale zwykle za zgodą | Regulamin obiektu i zasady wejścia | Można odmówić wejścia, a przy sporze wezwać Policję |
| Gość, klient albo kontrahent bez szczególnej podstawy | Zasadniczo nie | Brak ogólnego uprawnienia do przymusowego badania | Najczęściej pozostaje odmowa wstępu albo wezwanie Policji |
| Ochroniarz działający wyłącznie z własnej inicjatywy | Nie powinien | Brak podstawy prawnej i brak procedury | Działanie przekracza uprawnienia |
Najbardziej praktyczny przykład to obiekt publiczny z własnym regulaminem. W niektórych sądach służba ochrony może użyć testera trzeźwości za zgodą osoby wchodzącej lub przebywającej w budynku, a przy odmowie ma obowiązek powiadomić Policję. To pokazuje, że w określonych miejscach test jest elementem procedury wejścia, a nie samowolą ochrony.
Właśnie dlatego nie da się odpowiedzieć jednym prostym „tak” albo „nie” bez sprawdzenia kontekstu. Inaczej wygląda bramka zakładu pracy, inaczej wejście do sądu, a jeszcze inaczej sytuacja klienta w galerii handlowej. Po tej tabeli najczęściej pojawia się już pytanie: co zrobić, gdy ochroniarz naprawdę prosi o badanie.
Co zrobić, gdy ochrona prosi o badanie albo spotyka się z odmową
Ja w takich sytuacjach zawsze polecam najpierw zatrzymać emocje, a dopiero potem spierać się o prawo. Jeśli ochrona prosi o badanie, warto od razu zapytać o trzy rzeczy: na jakiej podstawie działa, czy badanie jest obowiązkowe w tym obiekcie i kto odpowiada za procedurę. To proste pytania, ale bardzo szybko pokazują, czy mamy do czynienia z legalną kontrolą, czy z improwizacją.
- Poproś o wskazanie podstawy: regulaminu obiektu, regulaminu pracy albo innego przepisu.
- Ustal, czy badanie jest dobrowolne, czy wynika z obowiązującej procedury wejścia lub pracy.
- Jeśli się zgadzasz, zwróć uwagę, czy używany jest właściwy sprzęt i czy ktoś zapisuje wynik.
- Jeśli nie zgadzasz się z oceną ochrony, poproś o wezwanie Policji zamiast spierać się na miejscu.
- Jeśli sytuacja dotyczy pracy, poproś o informację, czy w grę wchodzi niedopuszczenie do obowiązków służbowych.
Odmowa sama w sobie nie oznacza jeszcze, że ktoś jest pijany. Oznacza natomiast, że bez jasnej podstawy prawnej ochroniarz zwykle nie ma narzędzia do przymuszenia osoby do dmuchania. Wtedy najczęściej wchodzi w grę odmowa wejścia, wstrzymanie czynności albo wezwanie Policji, która może przejąć sprawę formalnie.
Warto też pamiętać o jednym praktycznym szczególe: jeśli sytuacja jest napięta, nie chodzi o to, by udowodnić swoją rację w pięć sekund. Lepszy efekt daje spokojne żądanie podstawy, świadka i jasnego sposobu dokumentacji. Z tego przechodzimy już do pytania, dlaczego sam wynik z urządzenia nie zawsze kończy temat.
Dlaczego wynik z alkomatu nie zamyka sprawy
Badanie alkomatem jest zwykle badaniem przesiewowym, czyli wstępną oceną sytuacji. W polskich przepisach stan po użyciu alkoholu występuje przy stężeniu od 0,2‰ do 0,5‰ we krwi albo od 0,1 do 0,25 mg alkoholu w 1 dm³ wydychanego powietrza. Stan nietrzeźwości zaczyna się powyżej tych granic, czyli przy wartości wyższej niż 0,5‰ we krwi albo powyżej 0,25 mg w 1 dm³ powietrza.| Stan | Granica w wydychanym powietrzu | Co to oznacza praktycznie |
|---|---|---|
| Stan po użyciu alkoholu | 0,1-0,25 mg / 1 dm³ | Może wystarczyć do niedopuszczenia do pracy lub wejścia zgodnie z procedurą |
| Stan nietrzeźwości | powyżej 0,25 mg / 1 dm³ | Wyraźna podstawa do natychmiastowej reakcji |
W praktyce liczy się też jakość samego urządzenia. Alkomat używany w kontroli pracowniczej powinien mieć ważną kalibrację albo wzorcowanie, a przy kilku pomiarach znaczenie ma ich czas i wynik każdego odczytu. Jeśli ktoś kwestionuje rezultat, sens ma potwierdzenie przez uprawniony organ albo badanie krwi, a nie spór o to, czy urządzenie „wydaje się dobre”.
To właśnie dlatego jeden odczyt nie zawsze rozstrzyga wszystkiego. Z mojego punktu widzenia najczęstszy błąd polega na tym, że ludzie mylą wstępny pomiar z pełnym, niepodważalnym dowodem. W rzeczywistości najpierw jest kontrola, a dopiero potem ewentualne potwierdzenie i konsekwencje.
Co warto zapamiętać, zanim ochrona sięgnie po tester
Najbezpieczniejsza zasada jest prosta: bez podstawy prawnej i bez procedury ochrona nie powinna badać alkomatem „na własną rękę”. Gdy chodzi o pracownika objętego kontrolą trzeźwości, o wszystko dba pracodawca i jego regulamin. Gdy chodzi o obiekt z własnym reżimem, na przykład sąd, znaczenie ma regulamin miejsca i zgoda osoby badanej. Gdy podstawy nie ma, najrozsądniejszym ruchem jest wezwanie Policji albo odmowa wejścia, a nie improwizowane badanie.
Jeżeli chcesz zapamiętać tylko jedną rzecz, niech będzie to ta: o legalności decyduje nie sam alkomat, lecz kto, na jakiej podstawie i wobec kogo go używa. Właśnie ta trójka rozstrzyga, czy mamy do czynienia z porządną kontrolą trzeźwości, czy z przekroczeniem uprawnień.
